“TÜRKİYE’DE SINIR ÖTESİ ELEKTRİK TİCARETİNİN EN ETKİN AB UYGULAMALARI İLE UYUMU İÇİN KOŞULLARIN GÜÇLENDİRİLMESİ” EŞLEŞTİRME PROJESİ

Avrupa Birliği (AB) Katılım Öncesi Mali Yardım Programı kapsamında TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından önerilerek, Avrupa Birliği Komisyonu tarafından kabul edilen projede Avrupa Birliği üyesi ülkelerden alınan teklifler değerlendirilmiş ve Eşleştirme Ortağı olarak TEİAŞ’ın muadili olan Fransa İletim Şirketi RTE firması seçilmiştir. Fransa İletim Şirketi RTE firması ile TEİAŞ tarafından yürütülecek olan TR 06 IB EY 01 kodlu ve TR0603.03 numaralı “Türkiye’de Sınır Ötesi Elektrik Ticaretinin En Etkin AB Uygulamaları ile Uyumu için Koşulların Güçlendirilmesi” Eşleştirme Projesine ilişkin sözleşme 23/11/2007 tarihinde Hazine Müsteşarlığı Merkezi İhale ve Finans Birimi yetkileri, üye ülke Fransa İletim Şirketi RTE firması yetkilileri ve yararlanıcı ülke Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi yetkilileri tarafından imzalanmıştır.

            Eşleştirme mekanizması, aday ülkelerin uyum sağladıkları AB mevzuatının hayata geçirilmesi sürecinde gerekli kurumsal yapılanmanın gerçekleştirilebilmesi için, üye ülkelerin kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan uzmanların bizzat aday ülkeye gelerek ilgili kurumda müktesebatın uygulanmasına yönelik kurumsal yapılanmaya ilişkin  bir proje üzerinde çalışması üzerine kuruludur. Yürütülecek çalışmalarda, üye ülke kısa dönem uzmanları ile aday ülke uzmanları birlikte, mevcut uygulamaları değerlendirecek, karşılaştıracak, varsa eksiklikleri ve/veya uyumsuzlukları tespit ederek, AB uygulamalarına uyumlu hale getirilebilmesi için gerekli düzenlemelerin neler olabileceği konusunda öneriler hazırlayacak ve Sözleşmede tanımlı üyelerden oluşan ve yine Sözleşmede tanımlı aralıklarla toplanacak olan Yönlendirme Komitesine raporlar halinde sunacaklardır. Yapılacak çalışmalar sonucunda hazırlanacak raporlarda yer alacak çözüm önerileri, yasal düzenleme ihtiyacı olabileceği gibi, mevcut organizasyon yapısının yeniden düzenlenmesi, gerekli teçhizat, yazılım veya donanımın temin edilmesi konularını kapsayabilecektir. Yönlendirme Komitesinde ele alınacak konular karara bağlanacak ve alınan kararlar doğrultusunda uygulamaya geçilecektir. Uygulamaya geçilmesi aşamasında yasal düzenlemelerle ilgili ortaya çıkabilecek sıkıntıların, çözüme kavuşturulması amacıyla AB Komisyonu görüşü ve Avrupa Birliği (AB) Katılım Öncesi Mali Yardım Programı kuralları çerçevesinde EŞLEŞTİRME PROJELERİNDE mutlaka mevcut hükümet adına proje sorumlusunun bulundurulması ve projeye destek vermesi zorunluluğu bulunmaktadır.

            “Türkiye’de Sınır Ötesi Elektrik Ticaretinin En Etkin AB Uygulamaları ile Uyumu için Koşulların Güçlendirilmesi” adını taşımakta olan Eşleştirme projesi; temel olarak iki ana unsurdan oluşmaktadır.

Şöyle ki; Türkiye Enterkonnekte Şebekesinin, Avrupa Enterkonnekte Şebekesine senkron olarak bağlanabilmesi için şebeke kriterlerimizin Avrupa şebekesi kriterleri ile aynı koşulları sağlaması zorunluluğu bulunmaktadır. Aksi takdirde söz konusu senkron bağlantının gerçekleştirilmesi mümkün olamayacaktır. Bu koşulların sağlanabilmesi için iletim şebekemizin işletme bakım kalitesinin iyileştirilmesi, gerekli rehabilitasyon çalışmalarının gerçekleştirilmesi, şebeke yenileme politikalarının AB kriterlerine uygun olarak belirlenmesi ve hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu koşulların sağlanması ile Avrupa enterkonnekte şebekesine fiziki bağlantının gerçekleşmesi halinde ise, AB üyesi ülkelerin iletim şebekeleri ve ülkemiz iletim şebekesi arasında sürekli ve iki yönlü enerji akışı hayata geçmiş olacaktır. Bu koşulun gerçekleşmesi halinde çift yönlü olarak akacak elektrik enerjisinin alım satımına dair pazar kurallarının AB üyesi ülkelerin oluşturduğu Avrupa Elektrik Enerjisi Piyasası ile uyumlu olması gerekmektedir.

Söz konusu Eşleştirme Projesi ile özet olarak yukarıda açıklandığı üzere,  şebeke kriterlerimizin Avrupa şebekesi kriterleri ile aynı koşulları sağlaması ve bunun sağlanması ile eşzamanlı olarak mevzuat düzenlemelerinin Avrupa Elektrik Enerjisi Piyasası ile uyumlu hale getirilmesi hedeflenmektedir. Bu hedeflerin gerçekleştirilebilmesi amacıyla Eşleştirme Projesi Sözleşmesi iki ana bileşen altında tanımlanan aktivitelerden oluşacak şekilde düzenlenmiştir.

Eşleştirme projesi kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar, sözleşmede yer alan iş planı doğrultusunda Aralık 2007 tarihi itibariyle başlamış bulunmaktadır.

            Sözleşme kapsamındaki çalışmalar bu doğrultuda, iki ana başlık çerçevesinde yürütülmektedir. Sözleşmenin birinci bileşeni TEİAŞ Genel Müdürlüğü İletim Şebekeleri İşletme Bakım Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülürken, ikinci bileşene ilişkin çalışmalar, TEİAŞ Genel Müdürlüğü Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Daire Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.

Sözleşmede “Aktivite-1 Türkiye İletim Sistemi İşletme ve Bakım Performansının iyileştirilmesi ve gerekli teçhizatın tanımlanması” ana başlığı altında yer alan çalışmalara ilişkin konular aşağıda özetlenmiştir:

Konu     1.1 : TEİAŞ organizasyon yapısının gerçekleştirilen hizmetlerin verimliliğinin artırılması yönünden değerlendirilmesi

Konu     1.2 : YG ve ÇYG Ekipmanlarının İncelenmesi

Çalışma 1.2.1 :Güç Trafolarının İncelenmesi

Çalışma 1.2.2 :Gaz İzoleli Merkezlerin İncelenmesi

Çalışma 1.2.3 : Kapasitörlerin İncelenmesi

Çalışma 1.2.4 : Metal-Clad Kabinlerin İncelenmesi

Çalışma 1.2.5 : DC sistemlerin İncelenmesi

Çalışma 1.2.6 : Hat izolatörlerinin İncelenmesi

Çalışma 1.2.7 : İletkenlerin İncelenmesi

Çalışma 1.2.8 : Düşük dirençli iletkenlerin incelenmesi

Çalışma 1.2.9 : Koruma sistemleri açısından  Sistem İşletmeciliğinin İncelenmesi

Konu     1.3: Bakım organizasyonu,Uygulama ve Maliyet analizi

Çalışma 1.3.1 : Performans Değerlendirme Yöntemleri

Çalışma 1.3.2 : Şebeke Yönetim Mühendisliği

Çalışma 1.3.3 : Bakım Personelinin Yönetimi

Konu     1.4: Canlı Bakım Sistemleri

Konu     1.5: Uzaktan Kumanda ve İletişim Sistemleri

Çalışma 1.5.1 : Optik Fiberli Toprak Hattının (OPGW) İncelenmesi

Çalışma 1.5.2 : İletişim Sistemi

Çalışma 1.5.3 : İletişim ekipmanı bakımı

Konu     1.6: Özel konular

Sözleşmede “Aktivite-2 Türkiye Elektrik Sistemi’nde Sınır Ötesi Elektrik Ticareti’ne İlişkin Yasal Çerçevenin ve İdari Kapasite’nin Geliştirilmesi ve/veya Uygulanması “ ana başlığı altında yer alan çalışmaların ayrıntıları aşağıda özetlenmiştir:

Konu 2.1  Türkiye’de mevcut yasal çerçevenin yeniden gözden geçirilmesi ve analizi

Genel olarak görev, TEİAŞ’ın şeffaf ve rekabetçi bir elektrik piyasasının gelişimi için gerekli olan AB gereksinimlerini karşılamasının temin edilmesinden oluşmaktadır.
Bu nedenle temel aktiviteler:

• Elektrik sektörü organizasyonu ile ilgili tüm düzenleyici ve yasal belgelerin yeniden gözden geçirilmesi;
• Yasal çerçeve için gerekli gelişmelerin tespit edilmesi.

Konu 2.2 AB yönergesinde yer alan Elektrik Piyasası Organizasyonu’nun  genel olarak gözden geçirilmesi

Bu görevin amacı, liberal bir elektrik piyasası organize edildiği ve teknik, yasal ve finansal gereksinimler vurgulandığı zaman  farklı seçeneklerin belirlenmesidir. Bu nedenle bu görevin aktiviteleri:

• UCTE ve ETSO tarafından yayınlanan gereksinimlerin ve yönergenin yer aldığı Fransa ve Avrupa elektrik piyasası organizasyonunun tanıtımı;
• İletim Sistemi Operatörü’nün-TSO rolü, görevi, yöntemleri ve kullandığı araçlar (Ölçme, Piyasa uzlaştırması, Şebekeye erişim, Bağlantı hatlarındaki kapasite tahsisi, Dengesizliklerin uzlaştırılması, Dengeleme piyasasının işletimi, Piyasa kurallarına bağlı olarak kısıt yönetimi yöntemleri, tevzi aracına bağlı oarak üretim programlaması, Sistem marjinal fiyatı tanımı, Yan hizmetler, Faturalama, Şebeke üzerindeki kayıplar, Düzenleyici Kurum’a raporlama yapılması);
• Farklı piyasa oyuncularının rol ve görevlerinin tanıtımı (üreticiler, satış şirketleri, dağıtım şirketleri, serbest tüketiciler, satış şirketleri ve enerji borsaları);
• Ticaret anlaşmaları (ikili anlaşmalar / enerji borsaları, vs.);
• Sınırlarda kapasite tahsisi sırasında karşılaşılacak seçenekler.

Konu 2.3 Enterkonnekte sistem içinde TEİAŞ’ın rolü

Bu görev, ilk olarak enterkonnekte sistem içinde TEİAŞ’ın görevini yerine getirmesi için değerlendirmelerin yapılmasına ve ikinci olarak diğer ülkelerle elektrik piyasası organizasyonu ve enterkoneksiyonların yönetimi ile ilgili temel AB direktiflerinin işlemsel uygulamalarına odaklanmaktdır. Bu nedenle bu görevin aktiviteleri:

• Şebeke Yönetmeliği ile ilgili tavsiyeler;
• Nihai dengeleme ve uzlaştırma yönetmeliğinin içeriği ile ilgili tavsiyeler;
• Enerji Sistemi İşletimi ve Piyasa Yönetim Sistemine ilişkin herhangi bir değişikliği veya tavsiyelerden kaynaklanan yeni bir modül gereksinimini bilgilerini içeren IT sistemine ait (bilgi teknolojisi sistemi) teknik özelliklerle ilgili tavsiyeler;
• Tam olarak işleyen bir piyasa gerçekleştirmek için TEİAŞ’ın gelecekte yerine getirmesi gereken göreve ilişkin izleyeceği yol ile ilgili tavsiyeler;
• Eğer uygun olursa, tavsiyelerin uygulanması aşamasında TEİAŞ’a destek verilmesi.

Konu 2.4 İletim Tarifesi Sistemi  (M3 – M14)

Tarife, düzenlenmiş faaliyetlerden kaynaklanan temel bir gelir kaynağı olduğu için tarife oluşturmak bir İletim Sistemi Operatörü-TSO için önemli konulardan biridir. Tarife Türk yasasının yanı sıra SETSO gibi uluslar arası anlaşmalar ile de uyumlu olmalıdır. Bu görevin amacı TEİAŞ fiyatlama sisteminin yeniden gözden geçirilmesi ve uluslararası geçiş bedellerinin tartışılmasıdır. Bu nedenle temel aktiviteler:

• Fransız iletim tarife sisteminin tanıtımı;
• TEİAŞ iletim tarifesinin ilgili Avrupa İletim Sistemi Operatörleri’nin -TSO iletim tarifesi ile karşılıklı değerlendirilmesi;
• Uluslararası geçiş bedelleri (özellikle ITC sistemi) özellikle yatay şebekeyi tanımlamak için kullanılan metod gibi mekanizmaların tanıtımı;
• Eğer uygun olursa, tavsiyelerin uygulanması aşamasında TEİAŞ’a destek verilmesi.

• Tarife sistemi ve ilgili kısımların ortak değerlendirmeleri ile ilgili çalışma toplantısının yapılması;
• Türkiye iletim tarifesi yapısı ve metodolojisine ilişkin bir tavsiye raporunun hazırlanması;
• Tarife sistemi taslağı.